Łyk zimnej wody, kęs lodów, wdech mroźnego powietrza podczas spaceru. Dla większości ludzi to codzienne sytuacje bez żadnych konsekwencji. Dla osób z nadwrażliwością zębów na zimno każda z nich potrafi wywołać ostry, przeszywający ból – krótki, ale na tyle silny, że skutecznie odbiera ochotę na jedzenie i picie. W moim doświadczeniu w Dentalux w Warszawie widzę pacjentów z tym problemem regularnie. Wielu z nich odkłada wizytę latami i próbuje radzić sobie samodzielnie. Tymczasem leczenie nadwrażliwości zębów bywa stosunkowo proste, pod warunkiem że nie czekamy zbyt długo.

> **W skrócie:** Nadwrażliwość zębów na zimno powstaje, gdy zimny bodziec dociera przez odsłonięte kanaliki zębiny do miazgi. Dotyka ok. 20% dorosłych, najczęściej w wieku 35–45 lat [5]. Domowe leczenie to pasty z krzemianem wapnia i sodu lub nano-hydroksyapatytem, stosowane 2–4 tygodnie. Ból trwający dłużej niż 30 sekund wymaga pilnej wizyty u dentysty.

W tym artykule wyjaśniam, skąd bierze się ból zębów na zimno, co możesz zrobić w domu i kiedy konieczna jest wizyta u dentysty.

### Dlaczego cofają się dziąsła i odsłaniają szyjki zębowe?

Odsłonięte szyjki zębowe to najczęstsza przyczyna nadwrażliwości na zimno. Szyjka zęba to miejsce, gdzie korona przechodzi w korzeń, w warunkach prawidłowych chronione przez dziąsło. Gdy dziąsło cofa się, szyjka i fragment korzenia zostają odsłonięte, a cienki cement korzeniowy ściera się łatwo, odsłaniając kanaliki zębinowe.

W badaniu przeprowadzonym u pacjentów z chorobą przyzębia aż 70% z nich wskazywało zimno jako główny czynnik wyzwalający ból, a to właśnie recesja dziąseł była najsilniej powiązana z nasileniem dolegliwości [2]. Do cofania się dziąseł dochodzi z kilku powodów:

– **agresywne szczotkowanie** – zbyt silny nacisk lub twarda szczoteczka, szczególnie w ruchu poziomym, ściera i traumatyzuje dziąsło
– **choroba przyzębia** (zapalenie przyzębia) – bakteryjna infekcja niszcząca kość wyrostka i tkankę podporową zęba
– **nieprawidłowe ustawienie zębów** – zęby wysunięte poza łuk zębowy mają cieńszą okostną, a dziąsło jest bardziej podatne na recesję
– **uszkodzenia mechaniczne** – przyczyną bywa piercing języka lub dolnej wargi

W moim gabinecie nierzadko widzę pacjentów, którzy od lat myją zęby bardzo energicznie, przekonani, że im mocniej, tym lepiej. Skutek jest odwrotny: cofnięte dziąsło i odsłonięte szyjki. Raz cofniętego dziąsła pasta nie przywróci – potrzebne jest leczenie przyczynowe (skaling, leczenie [chorób przyzębia](https://dentalux.pl/uslugi/periodontologia/)) albo, w zaawansowanych przypadkach, chirurgiczne pokrycie korzenia.

# Jakie są domowe sposoby na nadwrażliwość zębów?

Pierwszym krokiem jest zmiana pasty do zębów na specjalistyczną pastę desensytyzującą – to nie jest chwyt marketingowy. Metaanaliza sieciowa obejmująca 125 badań klinicznych z łącznie ponad 12 500 pacjentów wykazała, że pasty z krzemianem wapnia i sodu (Novamin/CSP) są najskuteczniejszą dostępną bez recepty opcją przy bólu na zimno i dotyk [3].

Mechanizm działania różni się w zależności od składu aktywnego:

| Składnik aktywny      –       Mechanizm działania     –    Czas do pierwszego efektu |

 # Krzemiany wapnia i sodu (Novamin)  –  Fizycznie zamykają kanaliki zębinowe, uszczelniając dostęp bodźców  –  1–2 tygodnie 
# Nano-hydroksyapatyt  –  Wypełnia kanaliki i naśladuje naturalny minerał szkliwa; skuteczność porównywalna z preparatami gabinetowymi [4]  – 1–2 tygodnie
# Azotan potasu  –  Blokuje przewodzenie impulsów nerwowych poprzez depolaryzację włókien nerwowych  –  2–4 tygodnie |

Poza pastą warto wprowadzić zmiany w codziennych nawykach. Stosuj szczoteczkę ręczną ultra-miękką albo elektryczną lub oscylującą z małą głowicą i miękkim włosiem, a po spożyciu kwaśnych pokarmów lub napojów odczekaj co najmniej 30 minut przed szczotkowaniem, ponieważ kwas rozmiękcza szkliwo i mechaniczne czyszczenie może je uszkodzić. Napoje gazowane i soki pij przez słomkę, ograniczając kontakt kwasu z zębami, a po szczotkowaniu używaj płukanki z fluorem – nie jako zamiennika pasty, ale jako jej uzupełnienia.

Pasty desensytyzujące wymagają czasu i regularności. Efekt pasty z azotanem potasu jest odczuwalny dopiero po 2–4 tygodniach codziennego stosowania, a pasty z CSP lub nano-HAP działają nieco szybciej – pierwsze efekty można odczuć po 1–2 tygodniach. Nie warto oczekiwać poprawy po pierwszym myciu zębów.

Jeśli po 4–6 tygodniach systematycznego stosowania pasty desensytyzującej dolegliwości nie zmniejszają się, to sygnał, że czas na wizytę – pasta może maskować objaw, nie lecząc przyczyny.

  Objaw                 –                     Co oznacza                 –                Działanie 

# Krótki ból (do kilku sekund), dotyczy jednego zęba, po zimnym bodźcu – Typowa nadwrażliwość zębiny  –  Pasta desensytyzująca 
# Ból trwający dłużej niż 30 sekund –  Możliwe zapalenie miazgi – Pilna wizyta – może być potrzebne leczenie kanałowe
# Ból samoistny, bez bodźca zewnętrznego -Sygnał alarmowy – Pilna wizyta u dentysty 
# Wrażliwość wielu zębów naraz, narastająca w ciągu tygodni –  Możliwa erozja szkliwa lub recesja dziąseł – Wizyta w ciągu najbliższych dni |
# Ból po wybielaniu lub skalingu, utrzymujący się dłużej niż 3–5 dni  –  Powikłanie po zabiegu – Kontakt z gabinetem, w którym wykonano zabieg 

Nadwrażliwość zębów na zimno jako jedyny objaw – krótkotrwała, bez bólu samoistnego, dotycząca jednego zęba – może być obserwowana przez kilka tygodni z pastą desensytyzującą. Wiele osób bagatelizuje jednak objawy zbyt długo. Badania wskazują, że nawet jeśli problem dotyka co piątego dorosłego, większość pacjentów przez długi czas nie szuka pomocy specjalisty [6]. Regularne wizyty kontrolne, zalecane co 6 miesięcy, pozwalają wykryć recesję dziąseł czy erozję szkliwa, zanim wywołają dolegliwości.

Jeśli masz nadwrażliwość zębów i nie byłeś u dentysty w Warszawie w ciągu ostatniego roku, umów wizytę w Dentalux przy ul. Puławskiej 257 na Ursynowie lub Racławickiej 131 na Mokotowie. Zbadamy stan dziąseł, wykonamy niezbędne zdjęcia RTG i zaproponujemy leczenie dostosowane do przyczyny, a nie tylko do objawu. Jeśli w międzyczasie chcesz rozjaśnić uśmiech, sprawdź wcześniej u nas stan szkliwa – przy nadwrażliwości [wybielanie zębów](https://dentalux.pl/uslugi/wybielanie-zebow/) wymaga wcześniejszego przygotowania.

## Piśmiennictwo

1. Aminoshariae A, Kulild JC. Current Concepts of Dentinal Hypersensitivity. *J Endod*. 2021;47(11):1696–1702. doi: [10.1016/j.joen.2021.07.011](https://doi.org/10.1016/j.joen.2021.07.011). PMID: 34302871.
2. Ramlogan S, Raman V, Rees JS, Legall G. A cross-sectional study of dentine sensitivity in periodontitis patients in Trinidad and Tobago. *Int J Dent Hyg*. 2016;15(4):e69-e77. doi: [10.1111/idh.12202](https://doi.org/10.1111/idh.12202). PMID: 26842382.
3. Martins CC, Firmino RT, Riva JJ et al. Desensitizing Toothpastes for Dentin Hypersensitivity: A Network Meta-analysis. *J Dent Res*. 2020;99(5):514–522. doi: [10.1177/0022034520903036](https://doi.org/10.1177/0022034520903036). PMID: 32037944.
4. Amaechi BT, Lemke KC, Saha S, Luong MN, Gelfond J. Clinical efficacy of nanohydroxyapatite-containing toothpaste at relieving dentin hypersensitivity: an 8 weeks randomized control trial. *BDJ Open*. 2021;7(1):23. doi: [10.1038/s41405-021-00080-7](https://doi.org/10.1038/s41405-021-00080-7). PMID: 34172718.
5. Haneet RK, Vandana LK. Prevalence of dentinal hypersensitivity and study of associated factors: a cross-sectional study based on the general dental population of Davangere, Karnataka, India. *Int Dent J*. 2016;66(1):49–57. doi: [10.1111/idj.12206](https://doi.org/10.1111/idj.12206). PMID: 26582076.
6. Katirci G et al. The prevalence and predictive factors of dentine hypersensitivity among adults in Turkey. *BMC Oral Health*. 2023. PMID: 37434150.